نیاز به مشاوره دارید؟
برای دریافت راهنمایی تخصصی، همین حالا با مشاوران حقوقی ما تماس بگیرید.
اگر از عملکرد پلیس راهنمایی و رانندگی ناراضی هستید، قبل از هر اقدامی باید مشخص کنید دقیقاً از چه چیزی شکایت دارید. اعتراض به یک جریمه اشتباه، شکایت از نحوه برخورد مأمور راهور، اعتراض به توقیف خودرو و شکایت کیفری از مأمور پلیس، همگی با عبارت «شکایت از راهنمایی رانندگی» جست‌وجو می‌شوند؛ اما مسیر قانونی آنها یکسان نیست.
مثلاً اگر برای خودروی شما جریمه‌ای ثبت شده که آن را قبول ندارید، معمولاً باید از مسیر اعتراض به تخلفات رانندگی اقدام کنید، نه اینکه مستقیماً علیه مأمور شکواییه کیفری بنویسید. در مقابل، اگر ادعا دارید مأمور در جریان انجام وظیفه مرتکب رفتار غیرقانونی یا جرمی شده است، موضوع می‌تواند علاوه بر سامانه نظارتی پلیس، قابلیت پیگیری قضایی هم داشته باشد.
در ادامه این تفاوت‌ها را مرحله‌به‌مرحله بررسی می‌کنیم.
برای شکایت از پلیس راهنمایی رانندگی به کجا مراجعه کنیم؟
اولین سؤال این است که مرجع شکایت کجاست. پاسخ به نوع مشکلی که دارید بستگی دارد.
| موضوع اعتراض یا شکایت | مسیر مناسب برای شروع |
|---|---|
| جریمه رانندگی اشتباه | اعتراض از طریق سازوکار اجرائیات راهور |
| ثبت جریمه برای خودرویی که در محل نبوده | اعتراض به جریمه همراه با ارائه مستندات |
| برخورد یا عملکرد نامناسب مأمور راهور | مرکز نظارت همگانی فراجا، سامانه ۱۹۷ |
| رفتار احتمالا مجرمانه مأمور | مرجع قضایی صالح با توجه به نوع وظیفه مأمور |
| توقیف خودرو که آن را غیرقانونی می‌دانید | بررسی علت توقیف و سپس مسیر نظارتی یا قضایی متناسب |
| اعتراض به نظر افسر تصادف | اعتراض در روند رسیدگی پرونده و درخواست بررسی کارشناسی |
| گزارش خلاف واقع عمدی مأمور | حسب مورد پیگیری قانونی و قضایی |
بنابراین شماره ۱۹۷ پاسخ همه مشکلات نیست؛ همان‌طور که ثبت شکواییه کیفری هم برای هر جریمه اشتباهی راه درستی محسوب نمی‌شود.
شماره شکایت از پلیس راهنمایی رانندگی چیست؟
برای اعلام شکایت، انتقاد یا گزارش درباره عملکرد پلیس، سامانه ۱۹۷ فراجا یکی از مسیرهای اصلی ارتباط مردم با مجموعه انتظامی است.
این سامانه صرفاً برای راهور نیست و درباره عملکرد بخش‌های مختلف پلیس مورد استفاده قرار می‌گیرد. اگر اعتراض شما به رفتار یا نحوه عملکرد یک مأمور راهنمایی و رانندگی است، می‌توانید موضوع را از طریق ۱۹۷ مطرح کنید.
در زمان ثبت شکایت بهتر است اطلاعاتی مثل تاریخ، ساعت و محل اتفاق را دقیق اعلام کنید. اگر نام مأمور را نمی‌دانید، شماره خودرو یا واحد پلیس، مشخصات ظاهری، محل خدمت و زمان دقیق اتفاق می‌تواند در شناسایی مأمور کمک‌کننده باشد.
اما باید یک تفاوت مهم را در نظر گرفت:
ثبت شکایت در ۱۹۷ جایگزین اعتراض قانونی به جریمه یا طرح شکایت کیفری در مرجع قضایی نیست.
اگر مشکل شما قبض جریمه است، باید اعتراض به همان قبض را از مسیر قانونی آن دنبال کنید. اگر هم مدعی وقوع جرم هستید، ممکن است در کنار گزارش به ۱۹۷ نیاز به طرح شکایت قضایی وجود داشته باشد.
چگونه به جریمه راهنمایی و رانندگی اعتراض کنیم؟
اگر اصل مشکل شما جریمه است، قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی مسیر مشخصی تعیین کرده است.
ماده ۵ این قانون می‌گوید:
«متخلف موظف است ظرف مدت شصت روز… جریمه را پرداخت… یا مراتب اعتراض خود را ظرف مدت مذکور با ذکر دلایل به اداره اجرائیات راهنمایی و رانندگی تسلیم نماید.»
منبع: ماده ۵ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی مصوب ۱۳۸۹
یعنی قانون برای پرداخت یا اعتراض به جریمه، مهلت ۶۰ روزه در نظر گرفته است.
اداره اجرائیات باید اعتراض را بررسی کند. اگر اعتراض را موجه بداند موضوع اصلاح می‌شود؛ اما اگر اعتراض پذیرفته نشود و معترض همچنان بر اعتراض خود اصرار داشته باشد، پرونده به «واحد رسیدگی به اعتراضات ناشی از تخلفات رانندگی» ارسال می‌شود.
این واحد صرفاً یک بخش داخلی پلیس نیست. طبق همان ماده، واحد رسیدگی از یک قاضی و یک کارشناس راهنمایی و رانندگی تشکیل می‌شود و ریاست آن با قاضی است.
به زبان ساده، اگر اعتراض اولیه شما پذیرفته نشود، قانون مرحله دیگری برای بررسی موضوع پیش‌بینی کرده است.
برای اعتراض به جریمه چه مدرکی داشته باشیم؟
نوع مدرک به دلیل اعتراض بستگی دارد.
فرض کنید پیامک جریمه‌ای دریافت کرده‌اید که نشان می‌دهد خودروی شما ساعت ۱۰ صبح در یک شهر مرتکب تخلف شده، اما در همان ساعت خودرو در پارکینگ محل کار شما در شهر دیگری بوده است.
در چنین شرایطی، هر مدرکی که حضور خودرو در محل دیگری را نشان دهد می‌تواند اهمیت داشته باشد؛ از تصاویر دوربین و رسید پارکینگ گرفته تا اسناد تعمیرگاه یا مدارک مرتبط دیگر.
اگر جریمه با دوربین ثبت شده و مشخصات خودرو یا پلاک تصویر با خودروی شما تطبیق ندارد، همین اختلاف باید به صورت مشخص در اعتراض مطرح شود.
اعتراض مؤثر بهتر است به جای جمله کلی «این جریمه مال من نیست»، توضیح دهد چرا امکان وقوع این تخلف توسط شما یا خودروی شما وجود نداشته است.
اگر مأمور به ناحق جریمه کرده باشد چه؟
قانون میان یک اشتباه عادی و صدور آگاهانه قبض ناحق تفاوت قائل است.
تبصره ماده ۵ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی مقرر کرده است:
«در صورتی که ثابت شود مأموران… به ناحق قبض جریمه صادر کرده یا با علم و اطلاع گزارش خلاف واقع… داده‌اند، ضمن جبران خسارت وارده به مجازات بزه گزارش خلاف واقع محکوم می‌شوند.»
منبع: تبصره ماده ۵ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی
عبارت مهم این ماده «ثابت شود» است.
اینکه شما با جریمه موافق نباشید یا حتی جریمه پس از اعتراض حذف شود، به تنهایی ثابت نمی‌کند مأمور عمداً گزارش خلاف واقع داده است. برای چنین ادعایی باید شرایط قانونی و دلایل مربوط به رفتار مأمور بررسی شود.
به همین دلیل بهتر است ابتدا فرق میان اعتراض به صحت جریمه و ادعای تخلف یا جرم از سوی مأمور را مشخص کنید.
شکایت از برخورد مأمور راهنمایی و رانندگی
موضوع بعضی شکایت‌ها هیچ ارتباطی با مبلغ جریمه ندارد. ممکن است فرد به نحوه رفتار مأمور، شیوه انجام مأموریت یا یک اقدام مشخص اعتراض داشته باشد.
در چنین شرایطی سامانه ۱۹۷ مسیر مناسبی برای ثبت گزارش و درخواست بررسی عملکرد مأمور است.
اگر می‌خواهید گزارش شما قابلیت بررسی بیشتری داشته باشد، بهتر است به جای توصیف‌های کلی مانند «مأمور خیلی بد رفتار کرد»، واقعه را دقیق بنویسید.
مثلاً:
«در تاریخ … ساعت حدود … در تقاطع … مأمور راهنمایی و رانندگی پس از توقف خودرو اقدام به … کرد. شماره خودروی پلیس … بود و دو نفر نیز در محل شاهد موضوع بودند.»
هرچه گزارش شما از قضاوت شخصی فاصله بگیرد و به زمان، مکان، رفتار مشخص و مدرک نزدیک‌تر شود، امکان بررسی دقیق‌تر بیشتر خواهد بود.
آیا می‌توان از مأمور راهور شکایت کیفری کرد؟
اگر موضوع صرفاً رفتار نامناسب یا نارضایتی از عملکرد مأمور باشد، مسیر نظارتی را می‌توان از طریق ۱۹۷ دنبال کرد. اما اگر ادعا این باشد که مأمور مرتکب جرم شده است، موضوع ممکن است قابلیت طرح در مرجع قضایی داشته باشد.
اینجا انتخاب مرجع اهمیت زیادی دارد.
اصل ۱۷۲ قانون اساسی برای رسیدگی به جرایم مربوط به وظایف خاص نظامی و انتظامی، دادگاه‌های نظامی را پیش‌بینی کرده است.
ماده ۵۹۷ قانون آیین دادرسی کیفری نیز مقرر می‌کند:
«به جرائم مربوط به وظایف خاص نظامی و انتظامی اعضای نیروهای مسلح به‌جز جرائم در مقام ضابط دادگستری در سازمان قضائی رسیدگی می‌شود.»
منبع: ماده ۵۹۷ قانون آیین دادرسی کیفری
بنابراین این جمله که «هر شکایتی از پلیس را باید در دادسرای نظامی ثبت کرد» دقیق نیست.
اگر جرم ادعایی مرتبط با وظایف خاص انتظامی باشد، موضوع می‌تواند در صلاحیت سازمان قضایی نیروهای مسلح قرار گیرد. اما ماده ۵۹۷ جرایمی را که مأمور در مقام ضابط دادگستری مرتکب می‌شود از این قاعده استثنا کرده است؛ از جمله در شرایطی که مأمور در ارتباط با جرم مشهود یا در اجرای دستور مقام قضایی به عنوان ضابط عمل می‌کند.
پس در یک پرونده واقعی، ابتدا باید مشخص شود مأمور هنگام اتفاق مورد شکایت در چه جایگاهی و در حال انجام چه وظیفه‌ای بوده است.
اگر موضوع شما جنبه کیفری پیدا کرده است، مطالعه بخش دعاوی کیفری می‌تواند برای شناخت مسیر کلی پرونده‌های کیفری مفید باشد.
اگر مأمور راهور باعث آسیب بدنی شده باشد
اگر ادعای شما این است که در جریان برخورد با مأمور آسیب جسمی دیده‌اید، جمع‌آوری مدرک را به روزهای بعد موکول نکنید.
آثار بعضی صدمات به مرور زمان کمتر می‌شوند و تصاویر دوربین‌های محل نیز ممکن است برای همیشه نگهداری نشوند.
مدارک درمانی، عکس آسیب، مشخصات شهود، فیلم موجود و اطلاعات دقیق محل و زمان اتفاق را نگه دارید. اگر پرونده وارد مرحله قضایی شود، حسب مورد ممکن است ارجاع به پزشکی قانونی نیز لازم شود.
اگر دوربین فروشگاه، ساختمان، دوربین خودرو یا دوربین شهری احتمالاً واقعه را ثبت کرده، وجود آن را نیز در شکایت ذکر کنید.
شکایت از توقیف خودرو توسط پلیس راهور
مأمور پلیس نمی‌تواند بدون وجود مبنای قانونی هر خودرویی را توقیف کند.
ماده ۶ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی مقرر می‌کند:
«مأموران راهنمایی و رانندگی به جز در موارد مصرح قانونی و موارد تصادفات منجر به جرح و قتل مجاز به توقیف وسیله نقلیه موتوری نمی‌باشند.»
منبع: ماده ۶ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی
اما نباید از این ماده نتیجه گرفت که هر توقیف خودرو غیرقانونی است.
در خود قانون مواردی وجود دارد که توقیف یا انتقال خودرو را مجاز می‌کند. بنابراین قبل از شکایت ابتدا باید مشخص شود خودرو به چه دلیل و با استناد به چه مقرره‌ای توقیف شده است.
اگر معتقدید دلیل قانونی برای توقیف وجود نداشته، مدارک مربوط به خودرو، برگه توقیف، زمان و محل اقدام و اطلاعات مأمور یا واحد مربوط را نگه دارید.
اعتراض به کروکی و نظر افسر تصادف
موضوع دیگری که با «شکایت از راهنمایی رانندگی» اشتباه گرفته می‌شود، اعتراض به نظر افسر تصادفات است.
ماده ۱۷ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی می‌گوید نظر اولیه افسران کارشناس تصادفات در حکم نظر کارشناس رسمی است.
اما این به معنی غیرقابل اعتراض بودن آن نیست.
همان ماده پیش‌بینی کرده اگر نظر کارشناسی مبهم یا ناقص باشد، یا اعتراض موجه و مستدلی نسبت به آن وجود داشته باشد، موضوع حسب شرایط می‌تواند برای رفع نقص یا بررسی هیأت کارشناسی ارجاع شود.
پس اگر مسئله شما درصد تقصیر یا کروکی تصادف است، بهتر است به جای شکایت کلی از افسر، ایراد خود را به نظر کارشناسی و دلیل فنی آن مطرح کنید.
آیا می‌توان از راهنمایی و رانندگی در دیوان عدالت اداری شکایت کرد؟
اصل ۱۷۳ قانون اساسی، دیوان عدالت اداری را برای رسیدگی به شکایت‌ها و اعتراض‌های مردم نسبت به مأموران، واحدها و مقررات دولتی پیش‌بینی کرده است.
اما این موضوع به این معنا نیست که برای هر جریمه رانندگی باید مستقیماً دادخواست دیوان عدالت اداری ثبت شود.
وقتی قانون برای یک موضوع خاص، مسیر ویژه‌ای تعیین کرده است ــ مانند اعتراض به جرایم رانندگی در ماده ۵ ــ باید همان سازوکار قانونی نیز در تعیین مسیر درست مورد توجه قرار گیرد.
بنابراین قبل از طرح دعوا در دیوان، باید دقیقاً مشخص شود به چه تصمیم یا اقدام اداری اعتراض دارید و آیا قانون برای آن موضوع مرجع اختصاصی دیگری تعیین کرده است یا خیر.
برای شکایت از مأمور راهور چه مدارکی لازم است؟
مدرک ثابت و یکسانی برای همه پرونده‌ها وجود ندارد. پرونده‌ای که موضوع آن جریمه اشتباه است با پرونده‌ای که در آن ادعای آسیب بدنی یا گزارش خلاف واقع مطرح می‌شود مدارک متفاوتی دارد.
با این حال، معمولاً بهتر است هر چیزی را که بتواند زمان، مکان و نحوه وقوع ماجرا نشان دهد حفظ کنید؛ مانند قبض یا پیامک جریمه، فیلم و عکس، مشخصات شاهدان، اسناد خودرو، گزارش درمانی، فاکتور خسارت و برگه‌های صادرشده توسط پلیس.
اگر فایل تصویری دارید، نسخه اصلی آن را نیز نگه دارید و فقط نسخه ویرایش‌شده یا ارسال‌شده در شبکه‌های اجتماعی را حفظ نکنید.
نمونه متن شکایت از مأمور راهنمایی و رانندگی
نمونه زیر صرفاً ساختار یک شکایت را نشان می‌دهد و باید بر اساس اتفاق واقعی تغییر کند:
اینجانب … در تاریخ … حدود ساعت … در محل … با مأمور/واحد راهنمایی و رانندگی مواجه شدم. در جریان این موضوع، مأمور مذکور اقدام به … نمود.
با توجه به اینکه اقدام انجام‌شده را به دلایل … خلاف مقررات و موجب تضییع حقوق خود می‌دانم، تقاضای بررسی موضوع را دارم.
مستندات اینجانب شامل … است. همچنین آقای/خانم … در زمان وقوع موضوع در محل حضور داشته و در صورت لزوم امکان ارائه توضیح دارد.
تقاضا دارم پس از بررسی گزارش مأموریت، مستندات، تصاویر احتمالی و سایر سوابق، نسبت به موضوع رسیدگی و تصمیم قانونی اتخاذ شود.
اگر موضوع شما جنبه کیفری دارد، بهتر است شکواییه دقیقاً متناسب با رفتار ادعایی و ادله پرونده تنظیم شود. رهجویان برای این موضوع صفحه جداگانه تنظیم انواع شکوائیه دارد.
در متن شکایت چه بنویسیم و چه ننویسیم؟
متن قوی الزاماً متنی نیست که پر از اصطلاح حقوقی باشد.
به جای اینکه بنویسید:
«مأمور فوق‌الذکر با سوءاستفاده از مقام و با نهایت بی‌قانونی حقوق مسلم اینجانب را تضییع نمود…»
اگر مدرک مشخصی برای چنین تعبیرهایی ندارید، بهتر است دقیقاً شرح دهید چه اتفاقی افتاده است.
مثلاً بنویسید:
«پس از توقف خودرو، مأمور بدون ارائه توضیح درباره علت توقیف، خودرو را به پارکینگ منتقل کرد. برگه‌ای که به من تحویل شد پیوست شکایت است.»
تاریخ، ساعت، محل، رفتار مشخص، نتیجه آن رفتار و مدارک شما برای مرجع رسیدگی معمولاً از عبارت‌های احساسی مهم‌ترند.
چند اشتباه که می‌تواند شکایت را سخت‌تر کند
یکی از مهم‌ترین اشتباه‌ها، انتخاب مسیر اشتباه است. فردی که فقط جریمه دوربین را قبول ندارد نیازی ندارد از همان ابتدا شکایت کیفری علیه مأمور مطرح کند.
اشتباه دیگر تأخیر در جمع‌آوری مدرک است. شاهد ممکن است بعداً در دسترس نباشد و تصاویر دوربین نیز ممکن است حذف شوند.
همچنین بهتر است جرم مشخصی را بدون داشتن دلیل به مأمور نسبت ندهید. شما می‌توانید واقعه را دقیق گزارش کنید و از مرجع صالح بخواهید ماهیت حقوقی یا کیفری آن را بررسی کند.
اگر پرونده پیچیده است یا میان مسیر انتظامی، کیفری و اداری تردید دارید، بررسی پرونده توسط وکیل کیفری می‌تواند قبل از ثبت شکایت به انتخاب مرجع و تنظیم درست خواسته کمک کند.
جمع‌بندی
«شکایت از پلیس راهنمایی رانندگی» یک مسیر واحد ندارد.
اگر مشکل شما جریمه اشتباه است، باید از مسیر اعتراض به جرایم رانندگی اقدام کنید. اگر نسبت به نحوه عملکرد یا برخورد مأمور اعتراض دارید، سامانه ۱۹۷ یکی از مسیرهای نظارتی است. اگر رفتار مورد اعتراض احتمالاً وصف کیفری دارد، باید مرجع قضایی صالح با توجه به نوع وظیفه‌ای که مأمور هنگام وقوع ماجرا انجام می‌داده مشخص شود.
در پرونده‌های مربوط به تصادف نیز اعتراض به نظر افسر باید از مسیر کارشناسی دنبال شود و در توقیف خودرو نیز ابتدا باید مبنای قانونی توقیف بررسی شود.
قبل از هر اقدامی، ماجرا را با تاریخ و محل دقیق ثبت کنید، مدارک را نگه دارید و مشخص کنید دقیقاً به چه تصمیم یا رفتاری اعتراض دارید. در بسیاری از پرونده‌ها، همین تشخیص اولیه تعیین می‌کند شکایت از ابتدا در مسیر درست قرار بگیرد.
سوالات متداول درباره شکایت از پلیس راهنمایی رانندگی
شماره شکایت از پلیس راهنمایی رانندگی چند است؟
برای ثبت انتقاد، شکایت و گزارش درباره عملکرد پلیس می‌توان از سامانه نظارت همگانی فراجا با شماره ۱۹۷ استفاده کرد. این مسیر با اعتراض رسمی به قبض جریمه یا شکایت قضایی تفاوت دارد.
برای اعتراض به جریمه رانندگی چند روز فرصت داریم؟
ماده ۵ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی برای پرداخت جریمه یا ثبت اعتراض به آن ۶۰ روز مهلت در نظر گرفته است.
اگر اعتراض به جریمه رد شود چه کار کنیم؟
اگر اجرائیات اعتراض را موجه نداند و شخص همچنان بر اعتراض اصرار داشته باشد، موضوع مطابق ماده ۵ برای رسیدگی به واحد ویژه اعتراضات تخلفات رانندگی ارسال می‌شود که از یک قاضی و یک کارشناس راهنمایی و رانندگی تشکیل شده است.
آیا برای شکایت از مأمور پلیس باید به دادسرای نظامی رفت؟
نه در همه موارد. جرایم مربوط به وظایف خاص نظامی و انتظامی اصولاً در صلاحیت سازمان قضایی نیروهای مسلح هستند، اما ماده ۵۹۷ قانون آیین دادرسی کیفری جرایمی را که مأمور در مقام ضابط دادگستری مرتکب می‌شود استثنا کرده است. بنابراین مرجع باید با توجه به نوع رفتار و جایگاه مأمور هنگام وقوع آن تعیین شود.
آیا می‌توان بدون دانستن نام مأمور شکایت کرد؟
نداشتن نام مأمور لزوماً مانع ثبت گزارش نیست. تاریخ، ساعت، محل، شماره خودروی پلیس، واحد مربوط و سایر مشخصاتی که امکان شناسایی مأمور را فراهم می‌کنند اهمیت دارند.
آیا ۱۹۷ می‌تواند جریمه رانندگی را حذف کند؟
۱۹۷ مسیر نظارت و دریافت شکایت و انتقاد درباره عملکرد پلیس است. اعتراض قانونی به جریمه باید از سازوکار ویژه اعتراض به تخلفات رانندگی دنبال شود.
آیا نظر افسر تصادف قابل اعتراض است؟
بله. مطابق ماده ۱۷ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی، در صورت اعتراض موجه و مدلل یا وجود نقص و ابهام در نظر کارشناس، امکان بررسی بیشتر و حسب مورد ارجاع موضوع به کارشناسی وجود دارد.
اگر مأمور بدون دلیل خودرو را توقیف کند چه کنیم؟
ابتدا علت قانونی توقیف و مدارک مربوط را بررسی کنید. ماده ۶ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی اصل را بر ممنوع بودن توقیف خارج از موارد مصرح قانونی قرار داده است. اگر معتقدید توقیف بدون مبنای قانونی بوده، می‌توان متناسب با شرایط موضوع را از مسیر نظارتی یا قضایی پیگیری کرد.
نظرات کاربران
0 نظر ثبت شده